جلسه 17

نفسی علی زفراتها محبوسة / یا لیتها خرجت مع الزفرات

تفسیر این هفته
نویسنده : fingsh - ساعت ٢:۱٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱٠/۱۱
 

سلام، فایل تفسیر این هفته آیات ٨٩-١٠١: http://up.iranblog.ir/5/1262440794.docx


بسم الله الرحمن الرحیم 

وَ لَمَّا جاءَهُمْ کِتابٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِما مَعَهُمْ وَ کانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذینَ کَفَرُوا فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْکافِرینَ (89) بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ یَکْفُرُوا بِما أَنْزَلَ اللَّهُ بَغْیاً أَنْ یُنَزِّلَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلى‏ مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ فَباؤُ بِغَضَبٍ عَلى‏ غَضَبٍ وَ لِلْکافِرینَ عَذابٌ مُهینٌ (90)  وَ إِذا قیلَ لَهُمْ آمِنُوا بِما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا نُؤْمِنُ بِما أُنْزِلَ عَلَیْنا وَ یَکْفُرُونَ بِما وَراءَهُ وَ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقاً لِما مَعَهُمْ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِیاءَ اللَّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ (91) وَ لَقَدْ جاءَکُمْ مُوسى‏ بِالْبَیِّناتِ ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَنْتُمْ ظالِمُونَ (92) وَ إِذْ أَخَذْنا میثاقَکُمْ وَ رَفَعْنا فَوْقَکُمُ الطُّورَ خُذُوا ما آتَیْناکُمْ بِقُوَّةٍ وَ اسْمَعُوا قالُوا سَمِعْنا وَ عَصَیْنا وَ أُشْرِبُوا فی‏ قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِکُفْرِهِمْ قُلْ بِئْسَما یَأْمُرُکُمْ بِهِ إیمانُکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ (93) قُلْ إِنْ کانَتْ لَکُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صادِقینَ (94) وَ لَنْ یَتَمَنَّوْهُ أَبَداً بِما قَدَّمَتْ أَیْدیهِمْ وَ اللَّهُ عَلیمٌ بِالظَّالِمینَ (95) وَ لَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلى‏ حَیاةٍ وَ مِنَ الَّذینَ أَشْرَکُوا یَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ یُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ وَ ما هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ مِنَ الْعَذابِ أَنْ یُعَمَّرَ وَ اللَّهُ بَصیرٌ بِما یَعْمَلُونَ (96) قُلْ مَنْ کانَ عَدُوًّا لِجِبْریلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى‏ قَلْبِکَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقاً لِما بَیْنَ یَدَیْهِ وَ هُدىً وَ بُشْرى‏ لِلْمُؤْمِنینَ (97) مَنْ کانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَ مَلائِکَتِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جِبْریلَ وَ میکالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْکافِرینَ (98)وَ لَقَدْ أَنْزَلْنا إِلَیْکَ آیاتٍ بَیِّناتٍ وَ ما یَکْفُرُ بِها إِلاَّ الْفاسِقُونَ (99) أَ وَ کُلَّما عاهَدُوا عَهْداً نَبَذَهُ فَریقٌ مِنْهُمْ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لا یُؤْمِنُونَ (100) وَ لَمَّا جاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِما مَعَهُمْ نَبَذَ فَریقٌ مِنَ الَّذینَ أُوتُوا الْکِتابَ کِتابَ اللَّهِ وَراءَ ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لا یَعْلَمُونَ (101)

و هنگامى که از طرف خداوند، کتابى براى آنها آمد که موافق نشانه‏هایى بود که با خود داشتند، و پیش از این، به خود نوید پیروزى بر کافران مى‏دادند(که با کمک آن، بر دشمنان پیروز گردند.) با این همه، هنگامى که این کتاب، و پیامبرى را که از قبل شناخته بودند نزد آنها آمد، به او کافر شدند؛ لعنت خدا بر کافران باد! (89)  ولى آنها در مقابل بهاى بدى، خود را فروختند؛ که به ناروا، به آیاتى که خدا فرستاده بود، کافر شدند. و معترض بودند، چرا خداوند به فضل خویش، بر هر کس از بندگانش بخواهد، آیات خود را نازل مى‏کند؟! از این رو به خشمى بعد از خشمى(از سوى خدا) گرفتار شدند. و براى کافران مجازاتى خوارکننده است. (90) و هنگامى که به آنها گفته شود: «به آنچه خداوند نازل فرموده، ایمان بیاورید!»مى‏گویند: «ما به چیزى ایمان مى‏آوریم که بر خود ما نازل شده است.» و به غیر آن، کافر مى‏شوند؛ در حالى که حق است؛ و آیاتى را که بر آنها نازل شده، تصدیق مى‏کند. بگو: «اگر(راست مى‏گویید، و به آیاتى که بر خودتان نازل شده) ایمان دارید، پس چرا پیامبران خدا را پیش از این، به قتل مى‏رساندید؟!» (91) و(نیز) موسى آن همه معجزات را براى شما آورد، و شما پس از(غیبت) او، گوساله را انتخاب کردید؛ در حالى که ستمگر بودید. (92) و(به یاد آورید) زمانى را که از شما پیمان گرفتیم؛ و کوه طور را بالاى سر شما برافراشتیم؛ (و گفتیم:) «این دستوراتى را که به شما داده‏ایم محکم بگیرید، و درست بشنوید!» آنها گفتند: «شنیدیم؛ ولى مخالفت کردیم.» و دلهاى آنها، بر اثر کفرشان، با محبت گوساله آمیخته شد. بگو: «ایمان شما، چه فرمان بدى به شما مى‏دهد، اگر ایمان دارید!» (93) بگو: «اگر آن(چنان که مدعى هستید) سراى دیگر در نزد خدا، مخصوص شماست نه سایر مردم، پس آرزوى مرگ کنید اگر راست مى‏گویید!» (94) ولى آنها، به خاطر اعمال بدى که پیش از خود فرستاده‏اند، هرگز آرزوى مرگ نخواهند کرد؛ و خداوند از ستمگران آگاه است. (95) و آنها را حریص‏ترین مردم-حتى حریصتر از مشرکان- بر زندگى(این دنیا، و اندوختن ثروت) خواهى یافت؛ (تا آنجا) که هر یک از آنها آرزو دارد هزار سال عمر به او داده شود! در حالى که این عمر طولانى، او را از کیفر(الهى) باز نخواهد داشت. و خداوند به اعمال آنها بیناست. (96) (آنها مى‏گویند: «چون فرشته‏اى که وحى را بر تو نازل مى‏کند، جبرئیل است، و ما با جبرئیل دشمن هستیم، به تو ایمان نمى‏آوریم!») بگو: «کسى که دشمن جبرئیل باشد(در حقیقت دشمن خداست) چرا که او به فرمان خدا، قرآن را بر قلب تو نازل کرده است؛ در حالى که کتب آسمانى پیشین را تصدیق مى‏کند؛ و هدایت و بشارت است براى مؤمنان.» (97) کسى که دشمن خدا و فرشتگان و رسولان او و جبرئیل و میکائیل باشد(کافر است؛ و) خداوند دشمن کافران است. (98) ما نشانه‏هاى روشنى براى تو فرستادیم؛ و جز فاسقان کسى به آنها کفر نمى‏ورزد. (99) و آیا چنین نیست که هر بار آنها[ یهود] پیمانى(با خدا و پیامبر)بستند، جمعى آن را دور افکندند(و مخالفت کردند.) آرى، بیشتر آنان ایمان نمى‏آورند. (100) و هنگامى که فرستاده‏اى از سوى خدا به سراغشان آمد، و با نشانه‏هایى که نزد آنها بود مطابقت داشت، جمعى از آنان که به آنها کتاب(آسمانى) داده شده بود، کتاب خدا را پشت سر افکندند؛ گویى هیچ از آن خبر ندارند!! (101)

 

 

 

تفسیر سوره بقره آیات 89 الی 101                                                                                                3/10/1388

تفسیر المیزان (علامه طباطبایی (ره))

(وَ لَمَّا جاءَهُمْ) از سیاق بر مى‏آید که مراد از این کتاب، قرآن است.  (وَ کانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِینَ کَفَرُوا) و نیز از سیاق استفاده میشود که قبل از بعثت، کفار عرب متعرض یهود میشدند، و ایشان را آزار مى‏کردند، و یهود در مقابل، آرزوى رسیدن بعثت خاتم الانبیاء (ص) مى‏کرده‏اند، و مى‏گفته‏اند: اگر پیغمبر ما که تورات از آمدنش خبر داده مبعوث شود، و نیز بگفته تورات به مدینه مهاجرت کند، ما را از این ذلت و از شر شما اعراب نجات میدهد.و از کلمه (کانوا) استفاده میشود این آرزو را قبل از هجرت رسول خدا (ص) همواره مى‏کرده‏اند، به حدى که در میان همه کفار عرب نیز معروف شده بود و معناى جمله: (فَلَمَّا جاءَهُمْ  ما عَرَفُوا) الخ، این است که چون بیامد آن کسى که وى را مى‏شناختند، یعنى نشانیهاى تورات که در دست داشتند با او منطبق دیدند، بان جناب کفر ورزیدند.(بِئْسَمَا اشْتَرَوْا) این آیه علت کفر یهود را با وجود علمى که بحقانیت اسلام داشتند، بیان مى‏کند، و آن را منحصرا حسد و ستم پیشگى میداند و بنا بر این کلمه (بغیا) مفعول مطلق نوعى است، و جمله (أَنْ یُنَزِّلَ اللَّهُ) الخ، متعلق بهمان مفعول مطلق است، (فَباؤُ بِغَضَبٍ عَلى‏ غَضَبٍ) حرف باء در کلمه (بغضب) بمعناى مصاحبت و یا تبیین است و معناى جمله این است که ایشان با داشتن غضبى بخاطر کفرشان بقرآن، و غضبى بعلت کفرشان بتورات که از پیش داشتند از طرفدارى قرآن برگشتند، و حاصل معناى آیه این است که یهودیان قبل از بعثت رسول خدا (ص) و هجرتش بمدینه پشتیبان آن حضرت بودند، و همواره آرزوى بعثت او و نازل شدن کتاب او را مى‏کشیدند، ولى همین که رسول خدا (ص) مبعوث شد، و به سوى ایشان مهاجرت کرد، و قرآن بر وى نازل شد، و با اینکه او را شناختند، که همان کسى است که سالها آرزوى بعثت و هجرتش را مى‏کشیدند مع ذلک حسد بر آنان چیره گشت، و استکبار و پلنگ دماغى جلوگیرشان شد، از اینکه بوى ایمان بیاورند، لذا بوى کفر ورزیده، گفته‏هاى سابق خود را انکار کردند، همانطور که به تورات خود کفر ورزیدند، و کفرشان باسلام، کفرى بالاى کفر شد.(وَ یَکْفُرُونَ بِما وَراءَهُ) الخ، یعنى نسبت بماوراى تورات اظهار کفر نمودند، این است معناى جمله، و گر نه یهودیان بخود تورات هم کفر ورزیدند.(قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ) الخ، فاء در کلمه (فلم، پس چرا) فاء تفریع است چون سؤال از اینکه (پس چرا پیامبران خدا را کشتید؟) فرع و نتیجه دعوى یهود است، که مى‏گفتند: (نُؤْمِنُ بِما أُنْزِلَ عَلَیْنا، تنها بتورات که بر ما نازل شده ایمان داریم)، و حاصل سؤال این است که: اگر اینکه مى‏گویید: (ما تنها به تورات ایمان داریم) حق است، و راست مى‏گویید، پس چرا پیامبران خدا را مى‏کشتید؟، و چرا با گوساله‏پرستى بموسى کفر ورزیدید؟ و چرا در هنگام پیمان دادن که کوه طور بالاى سرتان قرار گرفته بود گفتید: (سَمِعْنا وَ عَصَیْنا) شنیدیم و نافرمانى کردیم. (وَ أُشْرِبُوا فِی قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ) الخ، کلمه (اشربوا) از ماده (اشراب) است که بمعناى نوشانیدن است، و مراد از عجل محبت عجل است، که خود عجل در جاى محبت نشسته، تا مبالغه را برساند و بفهماند کانه یهودیان از شدت محبتى که بگوساله داشتند خود گوساله را در دل جاى دادند، و بنا بر این جمله (فى قلوبهم) که جار و مجرور است، متعلق بهمان کلمه حب تقدیرى خواهد بود، پس در این کلام دو جور استعاره، و یا یک استعاره و یک مجاز بکار رفته است (یکى گذاشتن عجل بجاى محبت بعجل و یکى نسبت نوشانیدن محبت با اینکه محبت نوشیدنى نیست). (قُلْ بِئْسَما یَأْمُرُکُمْ بِهِ إِیمانُکُمْ) الخ، این جمله بمنزله اخذ نتیجه از ایرادهایى است که بایشان کرد، از کشتن انبیاء، و کفر بموسى، و استکبار در بلند شدن کوه طور باعلام نافرمانى، که علاوه بر نتیجه‏گیرى استهزاء بایشان نیز هست مى‏فرماید: (چه بد دستوراتى بشما میدهد این ایمان شما، و عجب ایمانى است که اثرش کشتن انبیاء، و کفر بموسى و غیره است، مترجم) [" بصیر" یعنى عالم به دیدنى‏ها] (وَ اللَّهُ بَصِیرٌ بِما یَعْمَلُونَ)، کلمه (بصیر) از اسماء حسناى الهى است، و معنایش علم بدیدنیها است، نه اینکه به معناى بینا و داراى چشم باشد، و در نتیجه بصیر از شعب اسم علیم است.

بحث روایتى [ (شامل روایتى در باره دشمنى یهود با جبرئیل)]

در مجمع البیان ذیل آیه، (قُلْ مَنْ کانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ) روایت آورده، که ابن عباس گفت: سبب نزول این دو آیه این مطلب بود، که روایت کنند چون رسول خدا (ص) وارد مدینه شد، این صوریا و جماعتى از یهود اهل فدک نزد آن جناب آمده پرسیدند: اى محمد خواب تو چگونه است؟ چون ما در باره خواب پیامبرى که در آخر زمان مى‏آید چیزى شنیده‏ایم. فرمود، دیدگانم بخواب مى‏رود، ولى قلبم بیدار است، گفتند، درست گفتى اى محمد، حال بگو ببینیم فرزند از پدر است یا از مادر؟ فرمود: اما استخوانها و اعصاب و رگهایش از مرد است،                       

 و اما گوشت و خون و ناخن و مویش از زن است گفتند: این را نیز درست گفتى اى محمد، حال بگو بدانیم: چه میشود که فرزند شبیه بعموهایش میشود ولى بدایى‏هایش شباهت پیدا نمى‏کند؟ و یا فرزندى بدایى‏هایش شباهت بهم میرساند، و هیچ شباهتى بعموهایش ندارد؟ فرمود: از نطفه زن و مرد هر یک بر دیگرى غلبه کند، فرزند بخویشان آن طرف شباهت پیدا مى‏کند، گفتند: اى محمد این را نیز درست گفتى، حال از پروردگارت بگو که چیست؟ اینجا خداى سبحان سوره، (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) را تا باخر نازل کرد، ابن صوریا گفت: یک سؤال دیگر مانده، اگر جوابم بگویى بتو ایمان مى‏آورم، و پیرویت مى‏کنم، بگو ببینم: از میان فرشتگان خدا کدامیک بتو نازل میشود. و وحى خدا را بر تو نازل مى‏کند؟ راوى میگوید: رسول خدا فرمود: جبرئیل، ابن صوریا گفت: این دشمن ماست چون جبرئیل همواره براى جنگ و شدت و خونریزى نازل مى‏شود، میکائیل خوبست، که همواره براى رفع گرفتاریها و آوردن خوشیها نازل میشود، اگر فرشته تو میکائیل بود، ما بتو ایمان مى‏آوردیم. «1»

 [کیفیت خواب رسول اللَّه (ص)]

مؤلف: اینکه رسول خدا (ص) فرمود: چشمم میخوابد و قلبم بیدار است تنها در این حدیث نیامده، بلکه احادیثى بسیار چه از عامه و چه از خاصه در این باب رسیده، و معنایش این است که آن جناب با خوابیدن از خود بیخود نمیشده، و در خواب میدانسته که خواب است، و آنچه مى‏بیند در خواب، مى‏بیند، نه در بیدارى.

 

جهاد النفس وسائل الشیعة (شیخ حر عاملی (رضی الله عنه))

حرص، آزمندى‏

امام باقر علیه السلام فرمود: مثل حریص به دنیا مانند کرم ابریشم است هر چه بر دور خود ببافد راه بیرون رفتن برایش تنگتر مى‏گردد تا آنکه از غم و گرفتارى‏ بمیرد. راوى گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: بى‏نیازترین بى‏نیازى‏ها براى کسى است که اسیر حرص نباشد. و فرمود: قلبهاى خودتان را به فکر آنچه که از دست رفته است مشغول نکنید، بلکه ذهنتان را به آمادگى براى آنچه نیامده است مشغول کنید (بر نعمتهاى از دست رفته دنیا فکر نکنید بلکه در فکر فراهم کردن توشه‏اى براى آخرت باشید).

 امام صادق علیه السلام فرمود: مهمترین چیزى که بنده را از خدایش دور مى‏کند این است که قصد و غصه‏اش براى شکم و شهوتش باشد. و فرمود: هر که گرفتاریش به دنیا زیاد باشد افسوسش به هنگام مرگ بیشتر است. و نیز فرمود: حریص از دو چیز خود را محروم مى‏کند و در نتیجه از دو چیز دیگر محروم مى‏شود: از قناعت بى‏بهره شده در نتیجه از آسایش محروم مى‏شود، از رضاء حق بى‏بهره شده در نتیجه از یقین محروم مى‏شود.

احتجاجات-ترجمه جلد چهارم بحار الانوار (علامه مجلسی (رضی الله عنه)) 

آیه أَ وَ کُلَّما عاهَدُوا عَهْداً نَبَذَهُ فَرِیقٌ مِنْهُمْ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لا یُؤْمِنُونَ امام عسکرى (ع) فرمود حضرت باقر (ع) فرمود خداوند در این آیه توبیخ و سرزنش مى‏کند این یهودانى را که جریان آنها را ذکر کردیم و ناصبى‏هائى که پیمان‏شکنى کردند میفرماید أَ وَ کُلَّما عاهَدُوا عَهْداً هر زمان پیمانى بستند و تاکید نمودند که مطیع محمد و على باشند و فرمانبردار و شکیبا در این راه باشند گروهى از آنها پیمان‏شکنى مى‏کنند خداوند مى‏فرماید بلکه اکثر آنها ایمان ندارند در آینده و توبه نخواهند کرد با مشاهده آیات و دیدن معجزات. تفسیر امام (ع)- وَ لَقَدْ أَنْزَلْنا إِلَیْکَ آیاتٍ بَیِّناتٍ وَ ما یَکْفُرُ بِها إِلَّا الْفاسِقُونَ امام فرمود خداوند مى‏فرماید اى محمد، صلى الله علیه و آله بر تو نازل کردیم آیات و نشانه‏هاى آشکارى که شاهد صدق ادعاى نبوت تو است و آشکار مى‏کند امامت برادرت على و وصى و صفى تو را و این دلائل کفر کسانى است که شک در باره تو و برادرت دارند و یا رد مى‏کنند گفتار یکى از شما را و نمى‏پذیرند سپس مى‏فرماید وَ ما یَکْفُرُ بِها به این آیات که شاهد برترى تو و على بعد از تو بر تمام جهانیان است کافر نمى‏شود مگر فاسق و شخصى که‏ خارج از دین خداست از یهودان دروغگو و دشمنان سرسخت که به ظاهر خود را مسلمان مى‏نامند.

قُلْ مَنْ کانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ این آیه نازل شد در باره یهودانى که به پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله مى‏گفتند ما در میان ملائکه دوستان و دشمنانى داریم. پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله پرسید کدامیک دوست و کدام دشمن شما هستند. پاسخ دادند جبرئیل دشمن ما است که او همیشه براى ما عذاب مى‏آورد اگر فرشته‏اى که براى تو وحى را مى‏آورد میکائیل بود ما به تو ایمان مى‏آوردیم زیرا او دوست ما است ولى جبرئیل فرشته‏اى بد اخلاق و عذاب‏گر است اما میکائیل فرشته رحمت است خداوند این آیه را نازل نمود قُلْ مَنْ کانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ تا اینجا فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْکافِرِینَ.