جلسه 17

نفسی علی زفراتها محبوسة / یا لیتها خرجت مع الزفرات

تفسیراین هفته
نویسنده : fingsh - ساعت ۱٠:۳۳ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۸/٩/۸
 

سلام فایل تفسیر این هفته(آیات۵٨-۶١ ص٩)

http://up.iranblog.ir/4/1259485244.docx

 


«سلمان فارسى» (ره) در تفسیر آیه وَ ظَلَّلْنا عَلَیْکُمُ الْغَمامَ وَ أَنْزَلْنا عَلَیْکُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوى‏ مى‏فرماید: هنگامى که بنى اسرائیل به همراه موسى از دریا گذشتند و به سرزمین خشک و بى‏آب و علفى رسیدند. تحمل همراهان موسى به انتها رسیده بود آنها از گرما و گرسنگى به وى شکایت مى‏کردند خداوند نیز ابرى را بر بالاى سر آنها قرار داد تا از گرماى آفتاب در امان باشند و از خوراک آسمانى یا ترنجبینى که در میان بوته‏ها و درختچه‏ها فرود مى‏آمد استفاده نمایند همچنین به هنگام شب بلدرچینى بریان شده بر سر سفره آنها قرار مى‏گرفت تا از آن سیر بخورند ضمنا موسى (ع) سنگى را با خود داشت که آن را در میان خیمه‏گاه قرار مى‏داد و با عصاى خود ضربه‏اى به آن مى‏زد متعاقب این عمل دوازده چشمه براى هر دوازده تیره‏اى که در میان قوم او قرار داشت بر زمین جارى مى‏گشت اما با این وجود قوم بنى اسرائیل به این نعمت الهى قانع نگشتند و از موسى غذاهاى گوناگون را طلب کردند آن حضرت نیز خطاب به آنها گفت: شما نعمتى آسمانى را با چیزهایى بى‏ارزش عوض کردید حال براى بدست آوردن آن از صحراى تیه خارج شده و به‏ یکى از شهرها بروید تا خواسته‏هاى خویش را بدست آورید. وَ إِذْ قُلْتُمْ یا مُوسى‏ لَنْ نَصْبِرَ عَلى‏ طَعامٍ واحِدٍ فَادْعُ لَنا رَبَّکَ یُخْرِجْ لَنا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِها وَ قِثَّائِها وَ فُومِها وَ عَدَسِها وَ بَصَلِها قالَ أَ تَسْتَبْدِلُونَ الَّذِی هُوَ أَدْنى‏ بِالَّذِی هُوَ خَیْرٌ اهْبِطُوا مِصْراً فَإِنَّ لَکُمْ ما سَأَلْتُمْ اما قوم موسى از رفتن به آن شهر خوددارى ورزیدند چرا که مى‏گفتند در آنجا گروهى گردنکش و ظالم حکمفرمایى مى‏کنند.

امام عسگرى (ع) در تفسیر آیه ادْخُلُوا هذِهِ الْقَرْیَةَ  فرموده‏اند: خطاب خداوند به بنى اسرائیل است تا بعد از خروج از تیه به اریحا در فلسطین وارد شوند.

و به شکرانه نجات خویش بر قالب مثالى و نمازى محمد و على (ع) که بر دروازه شهر آویخته شده است سجده نمایند و بدین وسیله عهد و پیمان خویش را در دوستى و موالات با آنها تجدید نمایند تا خداوند نیز به پاس ابراز ولایت آنها گناهانشان را نادیده انگارد وَ قُولُوا حِطَّةٌ  اما بنى اسرائیل به فرمان موسى گردن ننهادند و به زبان قبطى گفتند «اهتکانا سمقانا» آنها به جاى «حطة» کلمه «حنطة» را بر زبان جارى ساختند یعنى گندم سرخ شده براى ما بسى بهتر از اقرار به ولایت است. فَبَدَّلَ الَّذِینَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَیْرَ الَّذِی قِیلَ لَهُمْ  سرکشى بنى اسرائیل باعث شد تا خداوند بیمارى طاعون را بر آنها مسلط سازد نیمى از روز نگذشته بود که یک صد و بیست هزار نفر بر اثر ابتلا به این بیمارى جان باختند بلى این سزاى کسانى بود که از ولایت پیامبر (ص) و على (ع) و اولاد بزرگوارشان سرباز زدند. فَأَنْزَلْنا عَلَى الَّذِینَ ظَلَمُوا رِجْزاً مِنَ السَّماءِ همچنین امام عسگرى (ع) در تفسیر آیه وَ إِذِ اسْتَسْقى‏ مُوسى‏ لِقَوْمِهِ  فرمودند: گرماى سوزان بیابان تیه و عطش فراوان، بنى اسرائیل را به ستوه آورد تا آنکه موسى دست به دعا برداشته و گفت «الهى بحق محمد سید الأنبیاء و بحق على سید الاوصیاء و بحق فاطمه سیدة النساء و بحق الحسن سید الاولیاء و بحق الحسین افضل الشهداء و بحق عترتهم و خلفائهم سادة الازکیاء لما سقیت عبادک هؤلاء» چیزى از دعاى او نگذشته بود که به فرمان خداوند عصایش را بر سنگ کوبید و دوازده چشمه از میان آن جارى گشت.

 

امام صادق (ع) فرمودند: هنگامى که قائم آل محمد (عج) به کعبه تکیه زدند

منادى فریاد میزند هیچ کس لازم نیست آب و غذایى به همراه خویش بردارد زیرا که سنگ موسى بن عمران همراه ماست و در هر منزلى تا نجف اشرف از تشنگان رفع عطش کرده و گرسنگان را سیر مى‏نماییم

 

کافى: حضرت باقر علیه السّلام فرمود: جبرئیل این آیه را چنین براى پیامبر اکرم آورد: فَبَدَّلَ الَّذِینَ ظَلَمُوا آل محمّد حقهم قَوْلًا غَیْرَ الَّذِی قِیلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنا عَلَى الَّذِینَ ظَلَمُوا، آل محمّد حقهم رِجْزاً مِنَ السَّماءِ بِما کانُوا یَفْسُقُونَ.

و فرمود جبرئیل این آیه را چنین آورد: إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ ظَلَمُوا آل محمّد حقهم لَمْ یَکُنِ اللَّهُ لِیَغْفِرَ لَهُمْ وَ لا لِیَهْدِیَهُمْ طَرِیقاً  إِلَّا طَرِیقَ جَهَنَّمَ خالِدِینَ فِیها أَبَداً وَ کانَ ذلِکَ عَلَى اللَّهِ یَسِیراً

 

 تفسیر العیاشی عَنْ سُلَیْمَانَ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع فِی قَوْلِ اللَّهِ وَ قُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَکُمْ خَطایاکُمْ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع نَحْنُ بَابُ حِطَّتِکُم

 

 تفسیر الإمام علیه السلام قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع هَؤُلَاءِ بَنُو إِسْرَائِیلَ نُصِبَ لَهُمْ بَابُ حِطَّةٍ وَ أَنْتُمْ یَا مَعْشَرَ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ نُصِبَ لَکُمْ بَابُ حِطَّةٍ أَهْلُ بَیْتِ مُحَمَّدٍ ع وَ أُمِرْتُمْ بِاتِّبَاعِ هُدَاهُمْ وَ لُزُومِ طَرِیقَتِهِمْ لِیَغْفِرَ لَکُمْ بِذَلِکَ خَطَایَاکُمْ وَ ذُنُوبَکُمْ وَ لِیَزْدَادَ الْمُحْسِنُونَ مِنْکُمْ وَ بَابُ حِطَّتِکُمْ أَفْضَلُ مِنْ بَابِ حِطَّتِهِمْ لِأَنَّ ذَلِکَ کَانَ بِأَخَاشِیبَ وَ نَحْنُ‏ النَّاطِقُونَ الصَّادِقُونَ الْمُؤْمِنُونَ «1» الْهَادُونَ الْفَاضِلُونَ کَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ النُّجُومَ فِی السَّمَاءِ أَمَانٌ مِنَ الْغَرَقِ وَ أَهْلُ بَیْتِی أَمَانٌ لِأُمَّتِی مِنَ الضَّلَالَةِ فِی أَدْیَانِهِمْ لَا یَهْلِکُونَ مَا دَامَ مِنْهُمْ مَنْ یَتَّبِعُونَ هَدْیَهُ وَ سُنَّتَهُ أَمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَدْ قَالَ مَنْ أَرَادَ أَنْ یَحْیَا حَیَاتِی وَ یَمُوتَ مَمَاتِی وَ أَنْ یَسْکُنَ جَنَّةَ عَدْنٍ الَّتِی وَعَدَنِی رَبِّی «2» وَ أَنْ یُمْسِکَ قَضِیباً غَرَسَهُ بِیَدِهِ وَ قَالَ اللَّهُ کُنْ فَکَانَ فَلْیَتَوَلَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ ع وَ لْیُوَالِ وَلِیَّهُ وَ لْیُعَادِ عَدُوَّهُ وَ لْیَتَوَلَّ ذُرِّیَّتَهُ الْفَاضِلِینَ الْمُطِیعِینَ لِلَّهِ مِنْ بَعْدِهِ فَإِنَّهُمْ خُلِقُوا مِنْ طِینَتِی وَ رُزِقُوا فَهْمِی وَ عِلْمِی فَوَیْلٌ لِلْمُکَذِّبِینَ بِفَضْلِهِمْ مِنْ أُمَّتِی الْقَاطِعِینَ فِیهِمْ صِلَتِی لَا أَنَالَهُمُ اللَّهُ شَفَاعَتِی‏

 امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود براى بنى اسرائیل باب حطه را قرار دادند شما نیز اى امت محمّد برایتان باب حطه اهل بیت محمّد صلّى اللَّه علیه و آله و سلم قرار داده شد و دستور داده‏اند از راه هدایت ایشان پیروى کنید و راه آنها را طى کنید تا بدین وسیله گناهانتان بخشیده شود تا مقام نیکوکاران افزایش یابد و باب حطه شما بهتر از باب حطه بنى اسرائیل است.

زیرا درب آنها مجموعه‏اى از چند چوب بود ولى درب حطه شما سخن- گویان صادق و مؤمن و راهنما و فاضلند چنانچه پیامبر اکرم فرموده است ستارگان در آسمان امان از غرق هستند و اهل بیت من براى امت امان از گمراهیند در دین هلاک نخواهند شد تا وقتى از هدایت و روش یکى از اهل بیت من پیروى کنند.

پیامبر اکرم فرموده است هر که مایل است بزندگى من زنده و بمرگ من بمیرد و داخل بهشت عدنى که خدایم وعده داده بشود و شاخه‏اى که خدا درخت آن را بدست خویش غرس نموده بگیرد.

خداوند فرموده باشد بوجود آمده باید علی بن ابی طالب را دوست بدارد با دوست او دوست و با دشمنش دشمن باشد و بازماندگانش که شخصیت‏هاى برجسته و پیرو خدایند بعد از او دوست بدارد آنها از طینت من آفریده شده‏اند و فهم و علم نصیب ایشان شده است.

و اى بر کسانى که منکر مقام آنها است و ارتباط با ایشان را قطع نموده خداوند آنها را از شفاعت من محروم کند.

 

 قَالَ الْإِمَامُ ع قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: وَ اذْکُرُوا یَا بَنِی إِسْرَائِیلَ «إِذْ قُلْنَا» لِأَسْلَافِکُمْ: «ادْخُلُوا هذِهِ الْقَرْیَةَ»- وَ هِیَ «أَرِیحَا» مِنْ بِلَادِ الشَّامِ، وَ ذَلِکَ حِینَ خَرَجُوا مِنَ التِّیهِ «فَکُلُوا مِنْها» مِنَ الْقَرْیَةِ- «حَیْثُ شِئْتُمْ رَغَداً» وَاسِعاً، بِلَا تَعَبٍ [وَ لَا نَصَبٍ‏] «وَ ادْخُلُوا الْبابَ» بَابَ الْقَرْیَةِ «سُجَّداً».

مَثَّلَ اللَّهُ تَعَالَى عَلَى الْبَابِ مِثَالَ مُحَمَّدٍ ص وَ عَلِیٍّ ع وَ أَمَرَهُمْ أَنْ یَسْجُدُوا تَعْظِیماً لِذَلِکَ الْمِثَالِ، وَ یُجَدِّدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ بَیْعَتَهُمَا وَ ذِکْرَ مُوَالاتِهِمَا، وَ لِیَذْکُرُوا الْعَهْدَ وَ الْمِیثَاقَ الْمَأْخُوذَیْنِ عَلَیْهِمْ لَهُمَا.

 «وَ قُولُوا حِطَّةٌ» أَیْ قُولُوا: إِنَّ سُجُودَنَا لِلَّهِ تَعَالَى- تَعْظِیماً لِمِثَالِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ وَ اعْتِقَادَنَا لِوَلَایَتِهِمَا- حِطَّةٌ لِذُنُوبِنَا وَ مَحْوٌ لِسَیِّئَاتِنَا.

قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «نَغْفِرْ لَکُمْ» [أَیْ‏] بِهَذَا الْفِعْلِ «خَطایاکُمْ» السَّالِفَةَ، وَ نُزِیلُ عَنْکُمْ آثَامَکُمُ الْمَاضِیَةَ.

 «وَ سَنَزِیدُ الْمُحْسِنِینَ» مَنْ کَانَ مِنْکُمْ لَمْ یُقَارِفِ الذُّنُوبَ الَّتِی قَارَفَهَا مَنْ خَالَفَ الْوَلَایَةَ، [وَ ثَبَتَ عَلَى مَا أَعْطَى اللَّهُ مِنْ نَفْسِهِ مِنْ عَهْدِ الْوَلَایَةِ] فَإِنَّا نَزِیدُهُمْ بِهَذَا الْفِعْلِ زِیَادَةَ دَرَجَاتٍ وَ مَثُوبَاتٍ- وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ «وَ سَنَزِیدُ الْمُحْسِنِینَ»

قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَبَدَّلَ الَّذِینَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَیْرَ الَّذِی قِیلَ لَهُمْ» إِنَّهُمْ لَمْ یَسْجُدُوا کَمَا أُمِرُوا، وَ لَا قَالُوا مَا أُمِرُوا، وَ لَکِنْ دَخَلُوهَا مُسْتَقْبِلِیهَا بِأَسْتَاهِهِمْ وَ قَالُوا: هطا سمقانا- أَیْ  حِنْطَةٌ حَمْرَاءُ نَتَقَوَّتُهَا أَحَبُّ إِلَیْنَا مِنْ هَذَا الْفِعْلِ وَ هَذَا الْقَوْلِ.

قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: فَأَنْزَلْنا عَلَى الَّذِینَ ظَلَمُوا غَیَّرُوا وَ بَدَّلُوا مَا قِیلَ لَهُمْ، وَ لَمْ یَنْقَادُوا لِوَلَایَةِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ وَ آلِهِمَا الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ.رِجْزاً مِنَ السَّماءِ بِما کانُوا یَفْسُقُونَ یَخْرُجُونَ عَنْ أَمْرِ اللَّهِ وَ طَاعَتِهِ.

قَالَ: وَ الرِّجْزُ الَّذِی أَصَابَهُمْ أَنَّهُ مَاتَ مِنْهُمْ بِالطَّاعُونِ- فِی بَعْضِ یَوْمٍ مِائَةٌ وَ عِشْرُونَ أَلْفاً، وَ هُمْ مَنْ عَلِمَ اللَّهُ تَعَالَى مِنْهُمْ أَنَّهُمْ لَا یُؤْمِنُونَ وَ لَا یَتُوبُونَ، وَ لَمْ یَنْزِلْ هَذَا الرِّجْزُ عَلَى مَنْ عَلِمَ أَنَّهُ یَتُوبُ، أَوْ یَخْرُجُ مِنْ صُلْبِهِ ذُرِّیَّةٌ طَیِّبَةٌ تَوَحَّدُ اللَّهَ، وَ تُؤْمِنُ بِمُحَمَّدٍ وَ تَعْرِفُ مُوَالاةَ عَلِیٍّ وَصِیِّهِ وَ أَخِیهِ.

 ثُمَّ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: وَ إِذِ اسْتَسْقى‏ مُوسى‏ لِقَوْمِهِ قَالَ:

وَ اذْکُرُوا یَا بَنِی إِسْرَائِیلَ إِذِ اسْتَسْقَى مُوسَى لِقَوْمِهِ، طَلَبَ لَهُمُ السُّقْیَا، لَمَّا لَحِقَهُمُ الْعَطَشُ فِی التِّیهِ، وَ ضَجُّوا بِالْبُکَاءِ إِلَى مُوسَى، وَ قَالُوا: أَهْلَکَنَا الْعَطَشُ.

فَقَالَ مُوسَى: اللَّهُمَّ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ سَیِّدِ الْأَنْبِیَاءِ، وَ بِحَقِّ عَلِیٍّ سَیِّدِ الْأَوْصِیَاءِ وَ بِحَقِّ فَاطِمَةَ سَیِّدَةِ النِّسَاءِ، وَ بِحَقِّ الْحَسَنِ سَیِّدِ الْأَوْلِیَاءِ، وَ بِحَقِّ الْحُسَیْنِ سَیِّدِ الشُّهَدَاءِ وَ بِحَقِّ عِتْرَتِهِمْ وَ خُلَفَائِهِمْ سَادَةِ الْأَزْکِیَاءِ- لَمَّا سَقَیْتَ عِبَادَکَ هَؤُلَاءِ.

فَأَوْحَى اللَّهُ تَعَالَى إِلَیْهِ: یَا مُوسَى «اضْرِبْ بِعَصاکَ الْحَجَرَ».

فَضَرَبَهُ بِهَا فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتا عَشْرَةَ عَیْناً- قَدْ عَلِمَ کُلُّ أُناسٍ کُلُّ قَبِیلَةٍ مِنْ بَنِی أَبٍ مِنْ أَوْلَادِ یَعْقُوبَ مَشْرَبَهُمْ فَلَا یُزَاحِمُ الْآخَرِینَ فِی مَشْرَبِهِمْ.

قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: کُلُوا وَ اشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ الَّذِی آتَاکُمُوهُ وَ لا تَعْثَوْا فِی الْأَرْضِ مُفْسِدِینَ وَ لَا تَسْعَوْا  فِیهَا وَ أَنْتُمْ مُفْسِدُونَ عَاصُونَ.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: مَنْ [أَ] قَامَ عَلَى مُوَالاتِنَا أَهْلَ الْبَیْتِ سَقَاهُ اللَّهُ تَعَالَى مِنْ مَحَبَّتِهِ کَأْساً لَا یَبْغُونَ بِهِ بَدَلًا، وَ لَا یُرِیدُونَ سِوَاهُ کَافِیاً وَ لَا کَالِیاً  وَ لَا نَاصِراً.وَ مَنْ وَطَّنَ نَفْسَهُ عَلَى احْتِمَالِ الْمَکَارِهِ- فِی مُوَالاتِنَا جَعَلَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فِی عَرَصَاتِهَا بِحَیْثُ یَقْصُرُ کُلُّ مَنْ تَضَمَّنَتْهُ تِلْکَ الْعَرَصَاتُ- أَبْصَارَهُمْ عَمَّا یُشَاهِدُونَ مِنْ دَرَجَاتِهِمْ «1» وَ إِنَّ کُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ لَیُحِیطُ بِمَا لَهُ مِنْ دَرَجَاتِهِ، کَإِحَاطَتِهِ فِی الدُّنْیَا (لِمَا یَلْقَاهُ)  بَیْنَ یَدَیْهِ، ثُمَّ یُقَالُ لَهُ: وَطَّنْتَ نَفْسَکَ عَلَى احْتِمَالِ الْمَکَارِهِ- فِی مُوَالاةِ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ فَقَدْ جَعَلَ اللَّهُ إِلَیْکَ- وَ مَکَّنَکَ مِنْ تَخْلِیصِ کُلِّ مَنْ تُحِبُّ تَخْلِیصَهُ- مِنْ أَهْلِ الشَّدَائِدِ فِی هَذِهِ الْعَرَصَاتِ.

فَیَمُدُّ بَصَرَهُ، فَیُحِیطُ بِهِمْ، ثُمَّ یَنْتَقِدُ مَنْ أَحْسَنَ إِلَیْهِ أَوْ بَرَّهُ فِی الدُّنْیَا بِقَوْلٍ أَوْ فِعْلٍ- أَوْ رَدِّ غِیبَةٍ أَوْ حُسْنِ مَحْضَرٍ  أَوْ إِرْفَاقٍ، فَیَنْتَقِدُهُ مِنْ بَیْنِهِمْ- کَمَا یُنْتَقَدُ الدِّرْهَمُ الصَّحِیحُ مِنَ الْمَکْسُورِ.

ثُمَّ یُقَالُ لَهُ: اجْعَلْ هَؤُلَاءِ فِی الْجَنَّةِ حَیْثُ شِئْتَ. فَیُنْزِلُهُمْ جِنَانَ رَبِّنَا.

ثُمَّ یُقَالُ لَهُ: وَ قَدْ جَعَلَنَا لَکَ، وَ مَکَّنَّاکَ مِنْ إِلْقَاءِ مَنْ تُرِیدُ فِی نَارِ جَهَنَّمَ.

فَیَرَاهُمْ فَیُحِیطُ بِهِمْ، وَ یَنْتَقِدُهُمْ مِنْ بَیْنِهِمْ- کَمَا یُنْتَقَدُ الدِّینَارُ مِنَ الْقُرَاضَةِ.

ثُمَّ یُقَالُ لَهُ: صَیِّرْهُمْ مِنَ النِّیرَانِ إِلَى حَیْثُ شِئْتَ. فَیُصَیِّرُهُمْ حَیْثُ یَشَاءُ مِنْ مَضَایِقِ النَّارِ.

فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِبَنِی إِسْرَائِیلَ الْمَوْجُودِینَ فِی عَصْرِ مُحَمَّدٍ ص: فَإِذَا کَانَ أَسْلَافُکُمْ إِنَّمَا دُعُوا إِلَى مُوَالاةِ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فَأَنْتُمُ [الْآنَ‏] لَمَّا شَاهَدْتُمُوهُمْ- فَقَدْ وَصَلْتُمْ إِلَى الْغَرَضِ وَ الْمَطْلَبِ الْأَفْضَلِ- إِلَى مُوَالاةِ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، فَتَقَرَّبُوا إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِالتَّقَرُّبِ إِلَیْنَاوَ لَا تَتَقَرَّبُوا مِنْ سَخَطِهِ، وَ لَا تَتَبَاعَدُوا  مِنْ رَحْمَتِهِ بِالازْوِرَارِ عَنَّا .

 ثُمَّ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: وَ إِذْ قُلْتُمْ یا مُوسى‏ لَنْ نَصْبِرَ عَلى‏ طَعامٍ واحِدٍ وَ اذْکُرُوا إِذْ قَالَ أَسْلَافُکُمْ: لَنْ نَصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ: الْمَنِّ وَ السَّلْوَى، وَ لَا بُدَّ لَنَا مِنْ خَلْطٍ مَعَهُ.

فَادْعُ لَنا رَبَّکَ یُخْرِجْ لَنا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ- مِنْ بَقْلِها وَ قِثَّائِها وَ فُومِها وَ عَدَسِها وَ بَصَلِها. قالَ مُوسَى أَ تَسْتَبْدِلُونَ الَّذِی هُوَ أَدْنى‏ بِالَّذِی هُوَ خَیْرٌ یُرِیدُ: أَ تَسْتَدْعُونَ الْأَدْنَى لِیَکُونَ لَکُمْ بَدَلًا مِنَ الْأَفْضَلِ ثُمَّ قَالَ: اهْبِطُوا مِصْراً [مِنَ الْأَمْصَارِ] مِنْ هَذَا التِّیهِ «فَإِنَّ لَکُمْ ما سَأَلْتُمْ» فِی الْمِصْرِ.

ثُمَّ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: وَ ضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ الذِّلَّةُ الْجِزْیَةُ أُخْزُوا بِهَا عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ عِنْدَ مُؤْمِنِی عِبَادِهِ، «وَ الْمَسْکَنَةُ» هِیَ الْفَقْرُ وَ الذِّلَّةُ «وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ» احْتَمَلُوا الْغَضَبَ وَ اللَّعْنَةَ مِنَ اللَّهِ «ذلِکَ بِأَنَّهُمْ کانُوا» بِذَلِکَ الَّذِی لَحِقَهُمْ مِنَ الذِّلَّةِ وَ الْمَسْکَنَةِ وَ احْتَمَلُوهُ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ، ذَلِکَ بِأَنَّهُمْ کَانُوا «یَکْفُرُونَ بِآیاتِ اللَّهِ» قَبْلَ أَنْ تُضْرَبَ عَلَیْهِمْ هَذِهِ الذِّلَّةُ وَ الْمَسْکَنَةُ وَ یَقْتُلُونَ النَّبِیِّینَ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَ کَانُوا یَقْتُلُونَهُمْ بِغَیْرِ حَقٍّ بِلَا جُرْمٍ کَانَ مِنْهُمْ إِلَیْهِمْ وَ لَا إِلَى غَیْرِهِمْ «ذلِکَ بِما عَصَوْا» ذَلِکَ الْخِذْلَانُ الَّذِی اسْتَوْلَى عَلَیْهِمْ- حَتَّى فَعَلُوا الْآثَامَ- الَّتِی مِنْ أَجْلِهَا ضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ الذِّلَّةُ وَ الْمَسْکَنَةُ، وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ [بِمَا عَصَوْا]  «وَ کانُوا یَعْتَدُونَ» [أَیْ‏] یَتَجَاوَزُونَ أَمْرَ اللَّهِ إِلَى أَمْرِ إِبْلِیسَ .

ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَلَا فَلَا تَفْعَلُوا کَمَا فَعَلَتْ بَنُو إِسْرَائِیلَ، وَ لَا تَسْخَطُوا نِعَمَ اللَّهِ، وَ لَا تَقْتَرِحُوا عَلَى اللَّهِ تَعَالَى، وَ إِذَا ابْتُلِیَ أَحَدُکُمْ فِی رِزْقِهِ أَوْ مَعِیشَتِهِ بِمَا لَا یُحِبُّ، فَلَا یَحْدُسْ شَیْئاً یَسْأَلُهُ- لَعَلَّ فِی ذَلِکَ حَتْفَهُ وَ هَلَاکَهُ، وَ لَکِنْ لِیَقُلْ.

 «اللَّهُمَّ بِجَاهِ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ- إِنْ کَانَ مَا کَرِهْتَهُ مِنْ أَمْرِی هَذَا خَیْراً لِی، وَ أَفْضَلَ فِی دِینِی، فَصَبِّرْنِی عَلَیْهِ، وَ قَوِّنِی عَلَى احْتِمَالِهِ، وَ نَشِّطْنِی لِلنُّهُوضِ بِثِقْلِ أَعْبَائِهِ وَ إِنْ کَانَ خِلَافَ ذَلِکَ خَیْراً [لِی‏]  فَجُدْ عَلَیَّ بِهِ، وَ رَضِّنِی بِقَضَائِکَ عَلَى کُلِّ حَالٍ فَلَکَ الْحَمْدُ».

فَإِنَّکَ إِذَا قُلْتَ ذَلِکَ قَدَّرَ اللَّهُ [لَکَ‏] وَ یَسَّرَ لَکَ مَا هُوَ خَیْرٌ .

 ثُمَّ قَالَ ص یَا عِبَادَ اللَّهِ فَاحْذَرُوا الِانْهِمَاکَ فِی الْمَعَاصِی- وَ التَّهَاوُنِ بِهَا فَإِنَّ الْمَعَاصِیَ یَسْتَوْلِی بِهَا الْخِذْلَانُ عَلَى صَاحِبِهَا- حَتَّى یُوقِعَهُ فِیمَا هُوَ أَعْظَمُ مِنْهَا، فَلَا یَزَالُ یَعْصِی وَ یَتَهَاوَنُ وَ یَخْذُلُ- وَ یُوقِعُ فِیمَا هُوَ أَعْظَمُ مِمَّا جَنَى- حَتَّى یُوقِعَهُ فِی رَدِّ وَلَایَةِ وَصِیِّ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ دَفْعِ نُبُوَّةِ نَبِیِّ اللَّهِ، وَ لَا یَزَالُ أَیْضاً بِذَلِکَ  حَتَّى یُوقِعَهُ فِی دَفْعِ تَوْحِیدِ اللَّهِ، وَ الْإِلْحَادِ فِی دِینِ اللَّهِ .

 ثُمَّ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا» بِاللَّهِ- وَ بِمَا فَرَضَ عَلَیْهِمُ الْإِیمَانَ بِهِ- مِنَ الْوَلَایَةِ لِعَلِیِّ  بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَ الطَّیِّبِینَ مِنْ آلِهِ.

 «وَ الَّذِینَ هادُوا» یَعْنِی الْیَهُودَ «وَ النَّصارى‏» الَّذِینَ زَعَمُوا أَنَّهُمْ فِی دِینِ اللَّهِ مُتَنَاصِرُونَ «وَ الصَّابِئِینَ» الَّذِینَ زَعَمُوا أَنَّهُمْ صَبَوْا إِلَى دِینِ (اللَّهِ، وَ هُمْ بِقَوْلِهِمْ) کَاذِبُونَ.

مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ مِنْ هَؤُلَاءِ الْکُفَّارِ، وَ نَزَعَ عَنْ کُفْرِهِ، وَ مَنْ آمَنَ مِنْ هَؤُلَاءِ الْمُؤْمِنِینَ فِی مُسْتَقْبَلِ أَعْمَارِهِمْ، وَ أَخْلَصَ وَ وَفَى بِالْعَهْدِ وَ الْمِیثَاقِ الْمَأْخُوذَیْنِ عَلَیْهِ لِمُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ وَ خُلَفَائِهِمَا الطَّاهِرِینَ وَ عَمِلَ صالِحاً [وَ مَنْ عَمِلَ صَالِحاً] مِنْ هَؤُلَاءِ الْمُؤْمِنِینَ.

فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ ثَوَابُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ فِی الْآخِرَةِ وَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ هُنَاکَ حِینَ یَخَافُ الْفَاسِقُونَ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ إِذَا حَزِنَ الْمُخَالِفُونَ، لِأَنَّهُمْ لَمْ یَعْمَلُوا مِنْ مُخَالَفَةِ اللَّهِ مَا یُخَافُ مِنْ فِعْلِهِ، وَ لَا یَحْزَنُ لَهُ.

وَ نَظَرَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ [عَلِیٌ‏] ع إِلَى رَجُلٍ [فَرَأَى‏] أَثَرَ الْخَوْفِ عَلَیْهِ، فَقَالَ:

مَا بَالُکَ قَالَ: إِنِّی أَخَافُ اللَّهَ.

قَالَ: یَا عَبْدَ اللَّهِ خَفْ ذُنُوبَکَ، وَ خَفْ عَدْلَ اللَّهِ عَلَیْکَ فِی مَظَالِمِ عِبَادِهِ، وَ أَطِعْهُ فِیمَا کَلَّفَکَ، وَ لَا تَعْصِهِ فِیمَا یُصْلِحُکَ، ثُمَّ لَا تَخَفِ اللَّهَ بَعْدَ ذَلِکَ، فَإِنَّهُ لَا یَظْلِمُ أَحَداً وَ لَا یُعَذِّبُهُ فَوْقَ اسْتِحْقَاقِهِ أَبَداً، إِلَّا أَنْ تَخَافَ سُوءَ الْعَاقِبَةِ بِأَنْ تَغَیَّرَ أَوْ تَبَدَّلَ.

فَإِنْ أَرَدْتَ أَنْ یُؤْمِنَکَ اللَّهُ سُوءَ الْعَاقِبَةِ، فَاعْلَمْ أَنَّ مَا تَأْتِیهِ مِنْ خَیْرٍ فَبِفَضْلِ اللَّهِ وَ تَوْفِیقِهِ وَ مَا تَأْتِیهِ مِنْ شَرٍّ  فَبِإِمْهَالِ اللَّهِ، وَ إِنْظَارِهِ إِیَّاکَ، وَ حِلْمِهِ عَنْکَ .

 

(السیوطى) فى الدر المنثور فى ذیل تفسیر قوله تعالى: (وَ إِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هذِهِ الْقَرْیَةَ فَکُلُوا مِنْها حَیْثُ شِئْتُمْ رَغَداً وَ ادْخُلُوا الْبابَ سُجَّداً وَ قُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَکُمْ خَطایاکُمْ) فى سورة البقرة، قال: و أخرج ابن أبى شیبة عن على ابن أبى طالب علیه السّلام قال: إنما مثلنا فى هذه الأمة کسفینة نوح و کباب حطة.

[سیوطى در الدر المنثور] در ذیل تفسیر آیه شریفه وَ إِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هذِهِ الْقَرْیَةَ فَکُلُوا مِنْها حَیْثُ شِئْتُمْ رَغَداً وَ ادْخُلُوا الْبابَ سُجَّداً وَ قُولُوا حِطَّةٌ، نَغْفِرْ لَکُمْ خَطایاکُمْ (سوره بقره، آیه 58)؛ و (به خاطر بیاورید) زمانى را که گفتیم:

در این شهر (بیت المقدس) وارد شوید و از نعمتهاى فراوان آن، هر چه مى‏خواهید بخورید و از در (معبد بیت المقدس) با خضوع و خشوع وارد گردید و بگویید:

خداوندا! گناهان ما را بریز! تا خطاهاى شما را ببخشیم و به نیکو کاران پاداش بیشترى خواهیم داد. «سیوطى» نوشته است که «ابن ابى شیبه» از حضرت على بن ابیطالب علیه السّلام روایت کرده که فرمود: «مثل خانواده ما در میان این امت، مانند کشتى نوح و باب حطّه است».

پیغمبر اکرم(ص) فرمود:«مثل اهل بیت من مثل کشتى نوح و مثل باب حطه در بنى اسرائیل است»...( فضائل پنج تن علیهم السلام در صحاح ششگانه اهل سنت  ج‏2   باب پنجاه و هشتم  ص : 261)

 [تاریخ بغداد خطیب بغدادى 12/ 19] به سند خود، از «انس بن مالک» روایت کرده است که رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله فرمود: «همانا مثل من و مثل اهل بیت من مانند کشتى نوح است، کسى که در کشتى نوح نشست، از غرق شدن در آب مصون ماند و کسى که از آن کناره گیرى کرد، غرق شد».